Türkiye’de belirli meslek grupları, çalışma koşullarının zorlukları ve yıpratıcı niteliği nedeniyle “yıpranma payı” olarak bilinen fiili hizmet süresi zammı (FHSZ) hakkından faydalanarak normalden daha erken emekli olabiliyor. Bu özel düzenleme sayesinde, zorlu mesleklerde çalışanlar, sigortalılık sürelerine eklenen günlerle emeklilik yaşlarını 5 yıla kadar öne çekme imkanına sahip oluyorlar.
Bu uygulama, özellikle bedensel ve zihinsel olarak yoğun ve riskli işlerde çalışan bireylerin mağduriyetini gidermeyi, onların çalışma hayatındaki yıpranmalarını bir nebze olsun telafi etmeyi amaçlıyor. Peki, hangi meslekler bu önemli haktan yararlanıyor ve erken emeklilik süreci nasıl işliyor?
Fiili Hizmet Süresi Zammı (Yıpranma Payı) Nedir ve Nasıl İşler?
Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ), halk arasında “yıpranma payı” olarak bilinen bir sosyal güvenlik uygulamasıdır. Bazı mesleklerde çalışanların, çalıştıkları her yıl için belirli oranlarda (60, 90 veya 180 gün) fiili hizmet sürelerine ek süreler eklenmesidir. Bu eklenen süreler, çalışanın sigortalılık süresini uzatırken, aynı zamanda emeklilik yaşından düşülerek daha erken emekli olma hakkı tanır.
Yıpranma Payının Sağladığı Faydalar
- Erken Emeklilik Hakkı: Çalışılan yıpratıcı her yıl için kazanılan ek hizmet süresi, toplam sigortalılık süresine eklenir ve emeklilik yaşından düşülür. Böylece, normal şartlarda emekli olacakları yaştan daha önce emekli olabilirler.
- Maksimum Süre: Yıpranma payı sayesinde elde edilecek erken emeklilik süresi, toplamda 5 yılı (1800 gün) geçemez.
- Hizmet Süresi Şartı: Bu haktan yararlanabilmek için ilgili meslekte en az 3.600 gün (10 yıl) çalışmış olmak şarttır.
Hangi Meslekler Yıpranma Payından Faydalanır?
Yıpranma payı hakkından faydalanan meslek grupları, genellikle sağlık açısından risk taşıyan, fiziksel olarak zorlayıcı veya ağır çalışma koşullarına sahip işlerdir. İşte bu haktan yararlanan başlıca meslekler ve sektörler:
- Madencilik Sektörü: Yeraltı maden işlerinde çalışanlar.
- Demir ve Çelik Sanayii: Cüruf ve döküm işleriyle ilgili çalışanlar.
- Cıva Üretimi: Cıva sanayii işlerinde görevliler.
- Asit Üretimi: Asit üretimi yapan fabrikalardaki işçiler.
- Emniyet ve MİT Mensupları: Polisler, bekçiler, MİT personeli ve Emniyet Genel Müdürlüğü’nün diğer birimlerinde görevliler.
- Ceza İnfaz Kurumu Çalışanları: Cezaevlerinde infaz koruma memuru ve diğer görevliler.
- Radyoaktif İşler: Radyasyonla çalışan personeller.
- Su Altı İşleri: Dalgıçlar ve su altında çalışan diğer uzmanlar.
- Türk Silahlı Kuvvetleri: Askerlik mesleğini icra edenler.
- Sağlık Sektörü (Belirli Durumlarda): Özellikle yoğun bakım, ameliyathane gibi riskli birimlerde çalışan hemşireler ve diş hekimleri.
- Basın Mensupları: Haber ve fotoğraf muhabirleri ile gazeteciler.
- İtfaiyeciler: Yangın söndürme ve kurtarma ekipleri.
- Cam Sanayii: Cam üretimiyle ilgili zorlu işlerde çalışanlar.
- Kok Fabrikaları: Kok kömürü üretimi yapan tesislerdeki işçiler.
- Alüminyum Fabrikaları: Alüminyum üretimi süreçlerinde görevliler.
- Çimento Fabrikaları: Çimento üretimiyle ilgili belirli pozisyonlarda çalışanlar.
- Termik Santraller: Termik santrallerde çalışan bazı personel.
- Dökümhaneler: Metal döküm işlerinde görevli işçiler.
- Hava Trafik Kontrolörleri: Hava trafik hizmetlerinde görevli personel.
Bu meslek gruplarında çalışanların, ilgili mevzuatta belirtilen şartları taşımaları ve fiili hizmet sürelerini tamamlamaları halinde yıpranma payından yararlanarak emeklilik yaşlarını öne çekmeleri mümkün olmaktadır.
Bu Meslekler 5 Yıl Daha Erken Emekli Olacak mı?
Evet, yukarıda belirtilen meslek gruplarında çalışanlar, ilgili yasal şartları (minimum 3.600 gün çalışma süresi dahil) yerine getirmeleri halinde, kazandıkları fiili hizmet süresi zammı (yıpranma payı) sayesinde emeklilik yaşlarını 5 yıla kadar öne çekerek daha erken emekli olabileceklerdir.
