Türkiye’de hükümetin artan bütçe açığını ve kamu finansman ihtiyacını karşılamak üzere yeni gelir kaynakları arayışı hız kazandı. Bu kapsamda, özellikle otoyol ve köprü geçiş ücretlerine önemli zamlar yapıldığı, 2024 yılı için ise özelleştirmelerden rekor gelir hedeflendiği dikkat çekiyor. Son düzenlemelerle birlikte Osmangazi Köprüsü, İstanbul-İzmir Otoyolu, Avrasya Tüneli, Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Marmara Otoyolu geçiş ücretlerinde ortalama %76’ya varan artışlar yaşanırken, köprü ve tünellerdeki zam oranları %40 ila %50 arasında değişti.
Bu adımlar, 2023 yılında 1,37 trilyon TL’ye ulaşan merkezi yönetim bütçe açığı ve kamu borçlanma maliyetlerindeki yükselişin ortasında atılıyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, kamu finansmanının sürdürülebilirliğini sağlamak adına çeşitli mekanizmaları devreye sokmaya devam ediyor.
Hükümetin Gelir Arayışı Neden Hızlandı?
2023 yılı, Türkiye ekonomisi için yüksek enflasyon ve mali disiplin zorluklarıyla geçti. Merkezi yönetim bütçesi, yıl sonunda hedeflenenin oldukça üzerinde bir açık verdi. Hükümetin, 2024 yılı için belirlediği makroekonomik hedeflere ulaşmak ve kamu harcamalarını finanse etmek için ek gelirlere ihtiyacı bulunuyor. Kamu borcunun gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranının %40 civarında seyretmesi ve 2024 yılında yaklaşık 1 trilyon TL faiz ödemesi beklentisi, bu gelir arayışının temel nedenlerini oluşturuyor.
- Bütçe Açığı: 2023 yılında 1,37 trilyon TL’ye ulaşan merkezi yönetim bütçe açığı.
- Faiz Yükü: 2024 yılı için öngörülen 1 trilyon TL’lik faiz ödemesi.
- Dış Kaynak Arayışı: Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yabancı kaynak bulma vurgusu.
Otoyol ve Köprü Geçiş Ücretlerine Büyük Zam
Ulaştırma altyapısındaki hizmetler için uygulanan ücretlerdeki artışlar, hükümetin gelirleri artırma stratejisinin somut bir parçası oldu. En dikkat çekici zamlar, kamu-özel işbirliği (KÖİ) projeleri kapsamında inşa edilen otoyol ve köprülerde yaşandı:
- Osmangazi Köprüsü: Geçiş ücreti otomobiller için 190 TL’den 290 TL’ye çıktı.
- İstanbul-İzmir Otoyolu: Osmangazi Köprüsü dahil toplam ücret 710 TL’ye yükseldi.
- Avrasya Tüneli: Otomobil geçiş ücreti 80 TL’den 112 TL’ye çıktı.
- Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Marmara Otoyolu: Geçiş ücretlerinde %40-50 arasında artışlar gerçekleşti.
Bu zamlar, özellikle günlük güzergahında bu yolları kullanan vatandaşlar ve ticari taşımacılık yapan firmalar üzerinde önemli bir mali yük oluşturuyor.
Özelleştirmelerden Beklenti Yüksek
Hükümetin gelir yaratma planının bir diğer önemli ayağını özelleştirmeler oluşturuyor. 2023 yılında hedeflenen 100 milyar TL’lik özelleştirme gelirinin oldukça altında kalarak 13,5 milyar TL civarında gerçekleşmesi, 2024 yılı için bu alandaki beklentilerin daha da yükselmesine neden oldu. 2024 bütçesinde özelleştirmelerden 100 milyar TL gelir elde edilmesi hedefleniyor.
Hedefteki Başlıca Özelleştirme Alanları:
- Limanlar: Mersin, Antalya ve İskenderun Limanları.
- Kamu Bankaları: Şekerbank, Halkbank, Vakıfbank ve Ziraat Bankası’ndaki Hazine hisseleri.
- Çeşitli İşletmeler ve Gayrimenkuller: ÖİB portföyündeki diğer şirketler ve taşınmazlar.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB), bu hedefe ulaşmak için çalışmalarını sürdürürken, bu satışların piyasalar üzerindeki potansiyel etkileri de yakından izleniyor.
Muhalefetten Eleştiriler ve Toplumsal Yansımalar
Ana muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), hükümetin bu adımlarını eleştirerek, vatandaşlar üzerindeki mali yükün arttırılmasına karşın, kurumlar vergisi gibi bazı vergi oranlarında indirim yapılmasının “haksızlık” olduğunu savunuyor. Bu durum, artan geçim maliyetleri ve enflasyonla mücadele eden geniş halk kesimlerinde ek bir memnuniyetsizlik yaratma potansiyeli taşıyor. Hükümet ise bu tedbirlerin mali disiplin ve ekonomik istikrar için gerekli olduğunu belirtiyor.
Gelecek Ne Getiriyor?
Hükümetin, iç kaynak arayışlarının yanı sıra uluslararası piyasalardan da yeni finansman kaynakları bulma çabaları devam ediyor. Maliye Bakanlığı’nın orta vadeli program çerçevesinde atacağı adımlar, bütçe dengesini yeniden sağlama ve enflasyonla mücadeledeki kararlılığını gösterme açısından kritik öneme sahip olacak. Önümüzdeki dönemde, benzer mali tedbirlerin ve gelir artırıcı politikaların devam edip etmeyeceği, piyasalar ve vatandaşlar tarafından yakından takip edilecek.
