Son yıllarda döviz kuru avantajıyla yabancı turistlerin akın ettiği alışveriş merkezleri (AVM) ve lüks mağazalarda rüzgar tersine döndü. Türkiye’nin cazip fiyatlarıyla öne çıkan alışveriş turizmi dinamiği, özellikle son 6-7 aydır yaşanan ekonomik değişimlerle birlikte büyük bir dönüşüm yaşıyor. Artık yabancı ziyaretçilerin harcamalarındaki azalma belirginleşirken, yerli tüketiciler perakende sektörünün ana itici gücü haline gelmiş durumda.
Bir dönem Avrupalı, Ortadoğulu ve diğer bölgelerden gelen turistler için ‘ucuz alışveriş cenneti’ olarak görülen Türkiye, özellikle döviz kurunun Türk Lirası karşısında değer kazanmasıyla bu algıyı güçlendirmişti. Lüks markalardan elektroniğe, giyimden ev eşyalarına kadar birçok ürünü kendi ülkelerine kıyasla çok daha uygun fiyatlara bulan yabancı tüketiciler, perakende sektörüne önemli bir canlılık katıyordu. Ancak, yüksek enflasyon ve nispeten sabit kalan döviz kuru politikaları, bu dengeyi kökten değiştirdi.
Alışveriş Turizmindeki Tersine Dönüşün Nedenleri
Alışveriş turizmindeki bu değişimde birden fazla faktör etkili oldu:
- Yüksek Enflasyon ve Sabit Kur Etkisi: Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı, ürün fiyatlarının TL bazında hızla artmasına neden oldu. Döviz kurunun ise bu artışı yeterince dengeleyememesi, yabancı turistler için Türkiye’deki fiyatları cazip olmaktan çıkardı. Artık birçok ürünün Türkiye’deki fiyatı, yabancıların kendi ülkelerindeki fiyatlarla rekabet edebilir veya hatta daha yüksek seviyelere ulaşmış durumda.
- Küresel Ekonomik Koşullar: Dünya genelindeki ekonomik yavaşlama ve resesyon endişeleri de turistlerin harcama alışkanlıklarını etkiledi. Daha az lüks harcama eğilimi, Türkiye’ye gelen yabancıların alışveriş bütçelerini düşürdü.
- Yerel Tüketicinin Artan Rolü: Yabancıların azalmasıyla birlikte, perakende sektörünün odağı yerli tüketiciye kaydı. Enflasyonist ortamda alım gücü zorlanan yerli tüketiciler, indirim ve kampanyalara daha fazla yönelerek sektöre destek olmaya çalışıyor.
Perakendeciler ve AVM’ler Yeni Döneme Nasıl Uyum Sağlıyor?
Alkaş Yönetim Kurulu Başkanı Alpay Alkaş’ın da belirttiği gibi, AVM’ler ve perakendeciler için bu dönüşüm yeni stratejileri zorunlu kılıyor. Sektör, bir yandan eski ‘altın çağdaki’ yabancı müşteri potansiyelini özlerken, diğer yandan da ayakta kalmak için yerli müşteriye odaklanmak zorunda kalıyor.
Perakendecilerin karşılaştığı temel zorluklar arasında maliyet artışları öne çıkıyor:
- Kira Giderleri: Birçok AVM’de kiraların döviz bazında belirlenmesi, Türk Lirası kazanıp dövizle kira ödeyen işletmeler için büyük bir yük oluşturuyor.
- Personel ve Enerji Maliyetleri: Artan asgari ücretler, enerji fiyatları ve lojistik giderleri, perakendecilerin işletme maliyetlerini rekor seviyelere taşıdı.
- Nitelikli Personel Eksikliği: Mağazacılık sektöründe nitelikli personel bulmak ve elde tutmak da ayrı bir sorun olarak karşımıza çıkıyor.
Bu yeni dönemde AVM’ler, sadece alışveriş yapılan yerler olmaktan çıkarak, sosyal ve kültürel deneyim alanlarına dönüşmeye çalışıyor. Konserler, atölyeler, sergiler gibi etkinliklerle yerel ziyaretçilerin ilgisini çekmek ve onları AVM’lerde daha uzun süre tutmak hedefleniyor. Perakendeciler ise ürün gamlarını ve fiyatlandırma stratejilerini yerli tüketicinin alım gücüne ve beklentilerine göre yeniden şekillendiriyor.
Türkiye’de alışveriş turizmi, dinamiklerini tamamen değiştirmiş durumda. Sektör, yabancıların getirdiği kolay kazanç döneminden, yerli tüketicinin taleplerine odaklanmak zorunda kaldığı daha zorlu bir sürece girerken, adaptasyon ve yenilikçi yaklaşımlar ayakta kalmanın anahtarı olacak.
