Türkiye’de yükselen enflasyon ve hayat pahalılığı, vatandaşın temel gıda alışkanlıklarını kökten değiştiriyor. Özellikle et fiyatlarındaki astronomik artışlar, sofralardan etin çekilmesine ve tüketicinin daha uygun maliyetli alternatiflere yönelmesine neden oluyor. Son dönemde et yerine patates tüketiminin belirgin şekilde arttığı gözlemleniyor; öyle ki, bir zamanlar lüks sayılmayan et, artık birçok hane için ulaşılması zor bir gıda haline geldi.
Antalya gibi büyük şehirlerde kasap esnafı derin bir krizin eşiğindeyken, toptancı hallerinde patates satışları rekor seviyelere ulaşıyor. Bu durum, ekonomik zorlukların gıda piyasasında yarattığı dönüşümün çarpıcı bir göstergesi olarak ön plana çıkıyor.
Et Fiyatları Neden Yükseldi ve Tüketimi Nasıl Etkiledi?
Son bir yılda et fiyatları, bağımsız araştırma grubu ENAG verilerine göre %89,2 oranında rekor bir artış gösterdi. Bu artış, hayvan yemi, enerji, işçilik ve kira maliyetlerindeki yükselişten kaynaklanıyor. Kasaplar ve sektör temsilcileri, maliyetlerin dayanılmaz boyutlara ulaştığını belirtiyor.
- Kıyma Fiyatı: Kilogramı 500 TL’ye ulaştı.
- Kuşbaşı Fiyatı: Kilogramı 600 TL’yi aştı.
- Tavuk Fiyatı: Nispeten daha uygun olmasına rağmen, kilogramı 100 TL seviyesinde.
Asgari ücretin net 11.402 TL, en düşük emekli maaşının ise 7.500 TL olduğu bir ortamda, bir kilogram kıyma veya kuşbaşı et almak, asgari ücretli bir vatandaşın neredeyse bir günlük kazancına denk geliyor. Bu durum, etin alım gücünü dramatik bir şekilde düşürdü. Antalya Kasaplar Odası Başkanı Hayrettin Yılmaz, son 2 ayda et tüketiminin %50 oranında azaldığını belirterek, “Önceden 1-2 kilo et alan vatandaş şimdi 250-500 grama düşürdü. Kebapçılar bile 20 kilo alacaksa 10 kilo alıyor,” ifadeleriyle durumu özetliyor.
Tüketici Neden Patatese Yöneldi?
Etin lüks hale gelmesiyle birlikte, vatandaşlar daha ekonomik ve doyurucu alternatiflere yönelmek zorunda kalıyor. Bu alternatiflerin başında ise patates geliyor. Antalya Toptancı Hali Müdürü Osman Şengül, toptancı hallerinde patates satışlarının belirgin bir şekilde arttığını vurguluyor. Şengül, “Vatandaş et alamadığı için patatese yöneliyor. Et artık lüks gıda konumuna geldi, patates ise temel bir besin maddesi,” şeklinde konuştu.
Patates fiyatlarında da son bir ayda ENAG verilerine göre %13,92’lik bir artış yaşansa da, et fiyatlarındaki artışa kıyasla çok daha makul seviyelerde kalıyor. Soğan fiyatları ise aynı dönemde %22,18 oranında yükseldi.
Kasap Esnafı Ne Durumda?
Et satışlarındaki düşüş, kasap esnafını zor durumda bırakıyor. Antalya Kasaplar Odası Başkanı Hayrettin Yılmaz, bu durumun kasapların dükkan kapatmasına yol açtığını dile getiriyor. “Sadece Antalya’da son dönemde 5-6 kasap esnafı kepenk kapatmak zorunda kaldı. Maliyetler çok yüksek ve satışlar dip yaptı,” diyerek sektördeki alarm verici tabloyu gözler önüne seriyor. Yılmaz, yüksek maliyetler nedeniyle kasapların kar marjlarının düştüğünü ve ayakta kalmakta zorlandıklarını ekliyor.
Vatandaşın Gözünden Durum
Pazar ve marketlerde alışveriş yapan vatandaşlar da et fiyatlarından şikayetçi. Bir vatandaş, “Çocuklarımıza eskiden rahatlıkla et alabiliyorduk, şimdi yanına bile yaklaşamıyoruz. En kolay ve ucuz çözüm patates oldu,” derken, bir diğeri ise “Sebze bile pahalı ama patates en azından daha uygun. Ne yapalım, artık etin tadını unuttuk,” sözleriyle yaşadıkları sıkıntıyı dile getiriyor.
Gelir seviyesi ne olursa olsun, Türkiye’deki tüketiciler için et, artık sıradan bir gıda maddesi olmaktan çıkarak, özel günler veya belirli aralıklarla tüketilebilen bir “lüks” haline gelmiş durumda. Bu durum, ülke ekonomisinin gıda fiyatları üzerindeki derin etkisini ve tüketici harcamalarındaki zorunlu dönüşümü açıkça gösteriyor.
